Je wilt medewerkers die initiatief nemen. Die meedenken, problemen oppakken en verantwoordelijkheid dragen voor hun werk. Daarom investeer je in ontwikkeling. Een training persoonlijk leiderschap, een teamdag over samenwerken of een traject om het eigenaarschap te vergroten.
Vervolgens komt iemand enthousiast terug met een voorstel. Je antwoordt dat het eerst langs de leidinggevende moet. Die wil het bespreken in het managementteam. Het volgende overleg is over twee weken.
En ondertussen vragen we ons af waarom medewerkers zo afwachtend zijn.
In een van mijn LinkedIn-berichten beschreef ik Marieke. Ze komt terug van een training over eigenaarschap en wil toepassen wat ze heeft geleerd. Alleen is haar werkomgeving daar nog niet op ingericht. Haar enthousiasme ontmoet een besluitvormingsproces waarin zij vooral moet wachten.
Dat is precies de vraag die ik bij organisaties op tafel wil leggen: wat hebben jullie georganiseerd waardoor het logisch is dat mensen wachten?
Wat bedoel je eigenlijk met eigenaarschap?
Eigenaarschap is een woord waar iedereen voor lijkt te zijn. Toch bedoelen we er lang niet altijd hetzelfde mee.
De ene leidinggevende wil dat medewerkers zelfstandig besluiten nemen. De andere bedoelt dat mensen afspraken nakomen. Een derde hoopt dat het team problemen oplost voordat die op zijn bureau belanden.
Wanneer je die verwachtingen niet uitspreekt, ontstaat verwarring. Een medewerker denkt initiatief te tonen, terwijl de leidinggevende vindt dat er eerst afgestemd had moeten worden. De volgende keer vraagt die medewerker vooraf toestemming. Dan krijgt hij te horen dat hij zelfstandiger mag zijn.
Voor mij betekent eigenaarschap dat een professional verantwoordelijkheid neemt voor het afgesproken resultaat, handelt binnen de eigen bevoegdheden en bespreekbaar maakt wat daarvoor ontbreekt. Dat vraagt iets van de medewerker én van de organisatie.
Verantwoordelijkheid vraagt om invloed
Stel dat een team verantwoordelijk is voor een betere dienstverlening, maar niets mag veranderen aan de planning, taakverdeling of werkwijze. Dan heeft het team wel een opdracht, maar weinig invloed op de uitvoering.
Daar kan frustratie ontstaan. Zeker als medewerkers vervolgens worden aangesproken op een resultaat waarvoor zij afhankelijk zijn van besluiten van anderen.
De betekenis van die ruimte zie je ook terug in onderzoek naar arbeidsomstandigheden. TNO rapporteerde op basis van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2024 dat 16 procent van de werknemers hoge taakeisen combineerde met weinig autonomie. Juist die combinatie omschrijft TNO als stressvol werk. Dat onderzoek meet geen eigenaarschap, maar laat wel zien waarom de inrichting van het werk aandacht verdient. Lees het onderzoek van TNO.
Mijn vertaling naar organisaties is: onderzoek bij een vraag om meer verantwoordelijkheid ook welke invloed iemand daadwerkelijk heeft.
Mag een medewerker een werkwijze aanpassen? Kan een team prioriteiten stellen? Is duidelijk wanneer overleg nodig is? En blijft die ruimte bestaan wanneer iemand een andere keuze maakt dan jij zelf zou hebben gemaakt?
Een training heeft een vervolg op de werkvloer nodig
Ik geloof in leren en ontwikkelen. V.O.S. biedt zelf trainingen aan. Juist daarom vind ik dat een organisatie vooraf moet nadenken over wat er daarna mogelijk wordt.
Als je medewerkers leert om initiatief te nemen, moet er ruimte zijn om voorstellen uit te proberen. Als je mensen leert om grenzen aan te geven, moet er een gesprek kunnen ontstaan over de hoeveelheid werk. Als je leidinggevenden leert om verantwoordelijkheid te delen, moeten de afspraken over besluitvorming daarop aansluiten.
Anders moet iemand het geleerde toepassen binnen omstandigheden die hetzelfde gedrag blijven uitlokken.
Die vraag blijft actueel. TNO beschreef in juni 2026 dat technologische productiviteitswinst niet automatisch leidt tot minder werkdruk. Sneller kunnen werken lost dus niet vanzelf de vraag op hoe je het werk verstandig organiseert. Lees de analyse van TNO.
Dat geldt in mijn ogen ook voor scholing. Meer kunnen is waardevol. Het vraagt vervolgens om keuzes over hoe je die mogelijkheden benut.
Hoe vergroot je eigenaarschap in de praktijk?
Begin met één terugkerende situatie waarin initiatief vastloopt. Bijvoorbeeld een team dat voor iedere aanpassing toestemming vraagt, of een medewerker die hetzelfde probleem steeds bij de leidinggevende neerlegt.
Bespreek samen welk resultaat nodig is. Maak dat concreet genoeg om achteraf te kunnen beoordelen. ‘Meer verantwoordelijkheid nemen’ geeft weinig richting. ‘Het team maakt zelf de weekplanning binnen de afgesproken bezetting’ maakt zichtbaar wat je bedoelt.
Leg vervolgens vast welke besluiten bij het team liggen en waar afstemming nodig blijft. Denk aan budget, kwaliteit, veiligheid en gevolgen voor andere teams. Heldere grenzen maken het makkelijker om binnen die grenzen te handelen.
Kijk daarna naar de uitvoerbaarheid. Heeft het team voldoende kennis, tijd en toegang tot informatie? Wanneer je een nieuwe verantwoordelijkheid toevoegt aan een volle agenda, hoort daar ook een besluit bij over wat minder wordt of vervalt.
Spreek ten slotte af wanneer je samen terugkijkt. Wat lukte zelfstandig? Waar bleef toestemming onnodig nodig? Welke ondersteuning ontbrak? Zo wordt evalueren een manier om zowel het handelen als de werkomgeving te verbeteren.
Ook de professional heeft een aandeel
Ruimte geven betekent dat je iets mag verwachten. Afspraken nakomen, keuzes kunnen toelichten, op tijd hulp vragen en aangeven wanneer een resultaat in gevaar komt.
Wanneer iemand ondanks duidelijke afspraken en passende ondersteuning structureel verantwoordelijkheid ontwijkt, moet je dat bespreken. Mensgericht leiderschap vraagt ook om duidelijkheid.
De zorgvuldigheid zit voor mij in het onderzoek dat daaraan voorafgaat. Weet iemand wat er wordt verwacht? Kan diegene het? Mag diegene het? Is het haalbaar binnen de beschikbare tijd? De antwoorden bepalen welk gesprek nodig is.
Kijk naar de samenhang
Binnen de Vitale Organisatie Strategie verbind ik acht domeinen: visie, structuur, communicatie, leiderschap, financiën, vitaliteit, capaciteit en persoonlijke ontwikkeling.
Bij eigenaarschap kunnen meerdere domeinen tegelijk spelen. Een medewerker heeft bijvoorbeeld voldoende kennis, maar onvoldoende beslisruimte. Een team krijgt vrijheid, maar mist een gezamenlijke richting. Of de verwachtingen zijn helder, terwijl de beschikbare tijd tekortschiet.
Daarom wil ik begrijpen waar het vastloopt voordat we een oplossing kiezen.
Mijn overtuiging is dat mensen zelden het probleem zijn. Hun gedrag geeft ons vaak informatie over de organisatie waarin zij werken. Wie eigenaarschap wil vergroten, moet bereid zijn ook naar de eigen besluiten, verwachtingen en gewoonten te kijken.
Begin deze week eens met deze vraag aan je team:
‘Waar verwachten wij dat jullie verantwoordelijkheid nemen, terwijl jullie nog onvoldoende invloed hebben?’
Luister naar de voorbeelden. Kies er samen één en verander iets concreets. Daarmee laat je meteen zien wat je zelf onder eigenaarschap verstaat.
Wil je onderzoeken hoe visie, structuur en leiderschap binnen jouw organisatie samenhangen? De zelfperceptietest van V.O.S. helpt je om op die samenhang te reflecteren.